MOM FoR STAR เริ่มต้นจาก ”ความหวัง” หนึ่งอย่างเมื่อ 5 ปีก่อน บทสนทนานี้เป็นการพบกันระหว่าง คุณทากุจิ CEO จาก FOURDIGIT ผู้ให้บริการ Service Design ในโลกดิจิทัลภายใต้วิสัยทัศน์ ”DESIGN BEYOND” และ คุณฮิยาเนะ ตัวแทนจาก Umusun Lab ผู้สร้างพื้นที่แห่งการเจาะลึกและร่วมสร้างสรรค์ในโอกินาวา สองผู้บริหารที่มีภูมิหลังต่างกัน จะมาร่วมแบ่งปันว่าทำไมพวกเขาถึงเลือกเผชิญหน้ากับสถานการณ์ของแม่เลี้ยงเดี่ยวในโอกินาวา และสร้าง ”ความจริง” แบบไหนขึ้นมา

สิ่งที่มองเห็นได้จากบทสนทนาของทั้งคู่ ไม่ใช่แค่เรื่องการสนับสนุนการจ้างงานธรรมดา แต่คือ ”กลไกที่ยั่งยืน” เพื่อเขียนอนาคตของโอกินาวาใหม่ตั้งแต่รากฐาน

Taguchi: ผ่านมา 5 ปีแล้วที่เราเริ่มทำกิจกรรมนี้ร่วมกันในโอกินาวา ตอนนั้นผมมองโอกินาวาเป็นเพียง ”ที่ที่ไปเที่ยวแล้วสนุก” เท่านั้น แต่พอได้ฟังคุณฮิยาเนะเล่าเมื่อ 5 ปีที่แล้วเกี่ยวกับ ”อัตราความยากจนของเด็ก” และ ”อัตราการจ้างงานที่ไม่มั่นคง” รวมถึงปัญหาเชิงโครงสร้างที่อยู่เบื้องหลัง ทำให้ผมรู้สึกว่า ”เราต้องทำอะไรสักอย่าง” และเป็นจุดเริ่มต้นให้ลงมือทำครับ

Hiyane: เมื่อ 5 ปีก่อนตอน MOM FoR STAR เริ่มต้น สื่อมวลชนให้ความสนใจเรื่องความยากจนของเด็กหรือแม่เลี้ยงเดี่ยวค่อนข้างมาก แต่ตอนนั้นยังต้องพึ่งพาเงินอุดหนุนหรือกิจกรรมของ NPO เป็นหลัก ผมคิดว่าตอนนั้นยังมีบริษัทน้อยมากที่จะลุกขึ้นมาลงมือแก้ปัญหาสังคมในโอกินาวาด้วยตัวเองอย่างเป็นรูปธรรม

Taguchi: จริงครับ ผมเองก็เหมือนกัน คือถ้าให้เปรียบเปรยคือเหมือนว่าต้องเริ่มจากการ ”ตั้งเสาอากาศ” บนหัวตัวเองเพื่อรับข้อมูลก่อน ถึงได้ตระหนักถึงความจริงที่รุนแรงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังครับ

Hiyane: ใช่ครับ สิ่งที่รุนแรงจริงๆ มากกว่าตัวเลข คือปัญหาที่อยู่ข้างบ้านเราเองแต่กลับมองเห็นได้ยากเพราะมันถูกปล่อยปละละเลยในเชิงโครงสร้าง และสังคมโดยรวมยังไม่ได้หันหน้ามาเผชิญกับมัน ตัวผมเองก่อนหน้านั้นก็ไม่เคยรู้สึกถึง ”ความยากจน” ในสภาพแวดล้อมใกล้ตัวเลยครับ

Taguchi: เพราะเราได้รับรู้ความจริงเหล่านั้น จึงเป็นแรงกระตุ้นให้เริ่มทำอะไรสักอย่าง และเมื่อผ่านไป 5 ปี ผมรู้สึกว่ากิจกรรมของคุณฮิยาเนะในโอกินาวาก็แผ่ขยายกว้างขึ้น และสิ่งต่าง ๆ เริ่มเปลี่ยนไปทีละน้อยครับ

Hiyane: ใช่ครับ เริ่มมีบริษัทภาคเอกชนที่ลุกขึ้นมาแก้ปัญหาด้วยตัวเองเหมือนอย่าง MOM FoR STAR ผมคิดว่าเริ่มมีบริษัทที่คิดว่า นอกจากจะหาผลกำไรแล้ว เราควรจะสร้างผลกระทบต่อสังคม (Social Impact) เพิ่มมากขึ้นครับ

Taguchi: ปีแรกของกิจกรรม MOM FoR STAR คือการลองผิดลองถูกจริงๆ ครับ ในปีแรกมีคุณแม่เข้าร่วม 5 ท่าน แต่แม้จะเรียกว่าแม่เลี้ยงเดี่ยว แต่ละคนก็มีภูมิหลังที่ต่างกันสิ้นเชิง ความรู้สึกแรกคือ การสรุปและตีตราทุกอย่างรวมกันด้วยคำว่า ”การตอบแทนสังคม” มันไม่ง่ายเลยจริงๆ

Hiyane: แต่เพราะการลองผิดลองถูกในหน้างานจริงเหล่านั้นแหละครับ ถึงทำให้เรามีวันนี้ได้

Taguchi: ในแง่การสอนทักษะ IT ช่วงแรกเริ่มจากการแก้ไขเว็บไซต์ แต่ตอนนี้มีทั้ง No-code และ AI วิธีการทำงานและการเรียนรู้จึงเปลี่ยนไปมาก ในขณะที่เราปรับปรุงวิธีการทำงาน สมาชิกทุกคนก็มีความเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด บางคนผ่านประสบการณ์จากที่นี่แล้วไปเข้าทำงานในบริษัทอื่น หรือแม้แต่ในงานของ FOURDIGIT เอง พวกเธอก็มีความสามารถเพิ่มขึ้นจนกลายเป็นกำลังสำคัญที่เราพึ่งพาได้ครับ

Hiyane: แม้ผลงานจะชัดเจนมาก แต่สิ่งที่ผมประทับใจที่สุดคือ ”ความเปลี่ยนแปลงทางใจ” ของพวกเธอและลูก ๆ ครับ

Taguchi: ผมก็เช่นกันครับ เรื่องที่น่าประทับใจคือ มีคุณแม่ท่านหนึ่งที่พยายามทำงานหน้าคอมพิวเตอร์อย่างหนัก ลูกของเธอซึ่งเมื่อก่อนไม่เคยช่วยงานบ้านเลย กลับลุกขึ้นมาทำความสะอาดห้องและหุงข้าวรอแม่กลับบ้าน ”แผ่นหลังของคุณแม่ที่กำลังท้าทายสิ่งใหม่” กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ลูกเปลี่ยนไปครับ

Hiyane: การที่ลูกเห็นแม่พยายาม นั่นคือการศึกษาที่ดีที่สุด และเชื่อมโยงสู่ความหวังในรุ่นถัดไป นี่คือวินาทีที่ทำให้ผมรู้สึกว่า ”ดีใจจริงๆ ที่ได้เริ่ม MOM FoR STAR” หากเด็กเหล่านี้โตไปเป็นวิศวกรที่เก่งกาจ หรือเข้ามหาวิทยาลัยยาก ๆ ได้ คงเป็นเรื่องที่วิเศษมากเลยนะครับ

Taguchi: คุณฮิยาเนะสนับสนุนโครงการพัฒนาบุคลากรอย่าง ”Ryukyu frogs” มายาวนานเช่นกัน การที่มีคนที่ลงมือทำอย่างเป็นรูปธรรมแบบคุณ เป็นพลังใจให้ผมมากครับ

Hiyane: Ryukyu frogs ที่เริ่มในปี 2008 ก็เริ่มจากประสบการณ์พื้นฐานที่ว่า ”ลองเริ่มจากจุดเล็ก ๆ ดูก่อน” ครับ พอไปที่ซิลิคอนวัลเลย์ เราเห็นเด็กวัยรุ่นอายุ 10-20 ปี พยายามจะเปลี่ยนโลก แต่ในโอกินาวา กลับมีค่านิยมที่อยากอยู่อย่างมั่นคงและไม่อยากออกไปนอกจังหวัด เพื่อทำลายกรอบนั้น เราจึงส่งพวกเขาไปที่ซิลิคอนวัลเลย์เพื่อให้สัมผัสด้วยตัวเองจริงๆ ครับ

Taguchi: การสร้างแรงกระตุ้นให้เยาวชน ควบคู่ไปกับการเสริมสร้างพลัง (Empowerment) ให้คุณแม่อย่าง MOM FoR STAR กิจกรรมเหล่านี้เชื่อมโยงกันจนบรรยากาศของโอกินาวาเริ่มเปลี่ยนไปนะครับ

Hiyane: การสนับสนุนกำลังขยายตัวจาก ”จุด” กลายเป็น ”เส้น” และกลายเป็น ”ระนาบ” ครับ จากเดิมที่ต่างคนต่างทำ ตอนนี้ทั้งภาคเอกชน ภาครัฐ และผู้เกี่ยวข้องต่างเชื่อมโยงกันจนกลายเป็นแพลตฟอร์มเดียวกัน

Taguchi: ถึงอย่างนั้น ผมก็รู้สึกว่าเราเพิ่งจะมาถึงจุดเริ่มต้นเท่านั้น ในปี 2026 นี้ สิ่งที่อยากผลักดันคือการร่วมมือกับภาครัฐให้เป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น เพื่อให้ปัญหาในพื้นที่และภาครัฐสนับสนุนกันได้ นอกจากนี้ผมอยากขยายความร่วมมือในแนวราบ คือไม่ใช่แค่มองคุณแม่เป็นเป้าหมายของการช่วยเหลือ แต่เราอยากสร้างสภาพแวดล้อมที่ผู้คนจะจ้างงานพวกเธอ หรือพร้อมจะรับพวกเธอเข้าทำงานเมื่อต้องการก้าวไปอีกขั้นครับ

Taguchi: หลังจากทำมา 5 ปี ผมมั่นใจว่ากิจกรรมจะยั่งยืนไม่ได้ถ้าขับเคลื่อนด้วยแค่ความรู้สึกว่า ”มันเป็นเรื่องดี” และ ”เป็นสิ่งที่จำเป็นต่อสังคม” เพราะถ้าผลประกอบการของผู้สนับสนุนแย่ลง กิจกรรมก็จะหยุดทันที เราต้องการกลไกที่รับประกันความยั่งยืนครับ

Hiyane: นั่นคือโจทย์ใหญ่ครับ หลายกลุ่มเริ่มทำแล้วก็หยุดลงภายในปีเดียวเป็นเรื่องปกติ

Taguchi: ผมจึงอยากสร้าง ”กองทุน (Fund Pool)” ใน MOM FoR STAR ที่ไม่ใช่เงินที่ใช้แล้วหมดไป แต่เป็นการบริหารจัดการเพื่อให้เงิน ”ไม่ลดลง” แม้จะเริ่มจากจุดเล็ก ๆ แล้วนำผลกำไรมาใช้เป็นทุนดำเนินงาน เราต้องออกแบบระบบที่เหมาะสมกับกิจกรรมของเราครับ

Hiyane: มันคือแนวคิดแบบ ”Endowment” (กองทุนสะสมทรัพย์) ครับ ผมมองว่าการผสมผสานเงินจากหลายแหล่งเป็นเรื่องสำคัญ ทั้งโปรแกรมภาคเอกชนอย่าง MOM FoR STAR, พื้นที่ที่ต้องเผชิญกับปัญหาด้านสวัสดิการที่รุนแรง และภาครัฐ หากเรามองสิ่งเหล่านี้เป็นโครงสร้างสังคมเดียวกันและแก้ปัญหาร่วมกันระหว่างรัฐและเอกชน การแก้ปัญหาก็จะขยายวงกว้างได้มากขึ้นครับ

Taguchi: ถ้าเราเริ่มจากขอความร่วมมือรัฐตั้งแต่แรกคงยาก แต่ตอนนี้คำว่า Zebra companies หรือ Patient money เริ่มเป็นที่รู้จักทั่วไป ทำให้คนเข้าใจแนวคิดเราง่ายขึ้นครับ

Hiyane: ใช่ครับ ธุรกิจที่เผชิญหน้ากับปัญหาสังคมแบบนี้ไม่มีคำตอบในระยะสั้น 3 ปีแรกคือการหว่านเมล็ด 3 ปีต่อมาคือการแตกหน่อจนเป็นต้นกล้า เมื่อคนเห็นผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมแล้ว พวกเขาจึงจะเริ่มมาร่วมกันช่วยดูแล และเกิดการสร้างสรรค์ร่วมกันโดยก้าวข้ามกลุ่มอุตสาหกรรมครับ ตอนนี้ MOM FoR STAR กำลังอยู่ในช่วงรอยต่อสำคัญของการ ”ขยายผล”

Taguchi: นอกจากแนวคิด ‘จังหวัดโอกินาวาจำกัด” และกิจกรรม MOM FoR STAR แล้ว คุณฮิยาเนะอยากสร้างอนาคตแบบไหนต่อไปครับ?

Hiyane: ผมอยากให้อนาคตไม่ใช่แค่คุณแม่ที่มีความฝัน แต่เป็นลูก ๆ ของพวกเธอด้วยที่กล้าจะขยายความเป็นไปได้ของตัวเอง เมื่อเด็ก ๆ ได้เห็นผู้ใหญ่ที่ใช้ชีวิตอย่างหลากหลาย ศักยภาพในตัวเด็กจะถูกดึงออกมา และเป็นพลังขับเคลื่อนโอกินาวาในอนาคต ถ้าเด็ก ๆ ในวันนี้เติบโตไปอย่างมีความหวังและสนุกกับชีวิต อนาคตโอกินาวาสดใสแน่นอนครับ

Taguchi: ผมก็คิดว่าการที่เด็กมีความฝันเป็นเรื่องสำคัญมากครับ ผมมองว่าถ้าวันหนึ่งกิจกรรมนี้ไม่ถูกเรียกว่า ‘การแก้ปัญหาสังคมในท้องถิ่น” ด้วยชื่อที่พิเศษอีกต่อไป นั่นแหละคือความสำเร็จ ผมอยากสร้างสังคมที่เด็กเห็นผู้ใหญ่ตั้งใจทำงานแล้วมีความหวังในอนาคตเป็นเรื่องธรรมดาครับ

[ ภาพยนตร์สั้น MOM FoR STAR ]